Palliatieve zorg in Nederland

De zorg voor stervenden staat de laatste jaren sterk in de belangstelling, zowel bij overheid en instellingen in de gezondheidszorg, als bij maatschappelijke organisaties. Medische en technische ontwikkelingen leidden er in de vorige eeuw toe dat behandeling, verpleging en verzorging van ernstig zieken voor het overgrote deel in ziekenhuizen en verpleeghuizen plaatsvonden. Als reactie hierop ontstaan eind jaren zeventig de eerste organisaties van vrijwilligers in de terminale zorg. Doel was om het thuis sterven voor meer mensen mogelijk te maken . In de jaren ’80 kwam de ontwikkeling van palliatieve zorg in Nederland  op gang door hulpverleners die kennis maakten met het werk van Dame Cicely Saunders, initiatiefneemster van het eerste hospice in Engeland. Dit leidde tot de komst van de hospicebeweging in Nederland.  Betere zorg voor stervenden: dat was de belangrijkste drijfveer voor de Nederlandse hospice-pioniers.

In de jaren tachtig start in het verpleeghuis Antonius IJsselmonde een onderzoeksproject naar de zorg voor patiënten in de terminale fase. In 1984 wordt de Elisabeth Kubbler Ross Stichting opgericht, evenals  de Stichting Landelijke Samenwerking Terminale Zorg, later de (landelijke) Stichting Vrijwilligers Terminale Zorg (VTZ). De vrijwilligers van deze VTZ-organisaties ondersteunen patiënten en naasten in de thuissituatie. In 2005 fuseerde de VTZ met de Vrijwilligers Hospicezorg Nederland (VHN) tot de Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg Nederland (VPTZ). Het eerste bijna-thuis-huis wordt in 1986 opgericht in Nieuwkoop. Het woord bijna-thuis-huis verwijst naar de functie die het hospice wilde hebben: een vervangend huis voor stervenden, waarin het net zoals thuis kan zijn. Het overgrote deel van de verzorging is in handen van familieleden en vrijwilligers. De thuiszorg en de huisarts leveren de verpleegkundige en medische zorg. De geschiedenis van de Nederlandse hospicebeweging is niet volledig als niet ook naar de eerste zelfstandige hospices wordt verwezen: Het  Johannes Hospitium in Vleuten en hospice Kuria in Amsterdam (1992). In 1994 volgende hospice Rozenheuvel. In de hospices is sprake van eigen verpleegkundigen en eigen artsen. De patiënten die er verblijven hebben veelal meer medische zorg nodig. In de jaren negentig worden ook in verpleeg- en verzorgingshuizen specialistische units voor palliatieve zorg opgezet. Verpleeghuis Antonius IJsselmonde in Rotterdam was een voortrekker op dit gebied met de eerste unit voor palliatieve terminale zorg (in 1993 geopend). Met de oprichting van deze organisaties ontstonden podia voor mensen die zich stoorden aan de medisch-technische dominantie in de zorg voor ongeneeslijk zieke patiënten. Er ontstond een cultuur waarin sterven niet als het ultieme falen van de gezondheidszorg werd gezien, maar als een normale, bij het leven horende fase. In 1996 werd het Netwerk Palliatieve Zorg voor Terminale Patiënten Nederland (NPTN) opgericht, door de eerdergenoemde pioniers. De doelstelling van het NPTN is het stimuleren en ontwikkelen van palliatieve zorg voor terminale patiënten in Nederland.  De vereniging telde vanaf de start ook een aantal lidinstellingen uit de reguliere gezondheidszorg. Daarmee was er meteen een podium voor structurele ontmoetingen tussen hospicewereld en reguliere zorg.

In 2010 is het NPTN omgevormd tot Palliactief, de multidiscipliniare beroepsvereniging voor palliatieve zorg. Door onderling samen te werken wil Palliactief een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van palliatieve zorg in Nederland. Palliactief werkt samen met Agora, het landelijk steunpunt palliatieve terminale zorg. Voor meer informatie over (beleids)ontwikkelingen binnen de palliatieve zorg in Nederland kunt u terecht op de website van Stichting Agora.